Najpierw słychać dźwięk po lewej stronie, a potem po prawej. W słuchawkach tę zmianę można wyraźnie wyczuć podczas słuchania muzyki dwustronnej. Ale co tak naprawdę słyszysz: muzykę relaksacyjną, element terapii EMDR, czy już całą metodę? Dla podejścia Thomasa Buhla do samokształcenia w zakresie EMDR to rozróżnienie ma kluczowe znaczenie: sam bodziec zmienny nie zastępuje ustrukturyzowanego przebiegu terapii.
W swojej udokumentowanej praktyce Thomas preferuje prawidłowo wykonywane, szybkie ruchy gałek ocznych. Muzyka zawierająca impulsy lewo-prawo odgrywa zatem w jego podejściu inną rolę niż stymulacja wzrokowa. To stanowisko praktyczne nie stanowi ogólnej naukowej hierarchii kanałów zmysłowych. Pomaga jednak dokładniej rozróżnić, co oferuje materiał audio, a jakie oczekiwania wykraczają poza jego możliwości.
Czym jest muzyka dwustronna?
W muzyce dwukanałowej poszczególne składowe dźwiękowe lub impulsy akustyczne przemieszczają się między lewym a prawym kanałem stereo. W odróżnieniu od zwykłej panoramy stereo zmiana ta stanowi celowy element kompozycyjny. W zależności od produkcji może być wyraźnie słyszalna lub wtopiona w muzykę.
Terminy „muzyka EMDR” i „muzyka bilateralna” są często używane zamiennie. Dokładniej rzecz ujmując: muzyka bilateralna zapewnia naprzemienne bodźce słuchowe. EMDR to ustrukturyzowana, wieloetapowa metoda psychoterapeutyczna, w której stymulacja bilateralna może stanowić jeden z elementów. Sama nazwa utworu muzycznego nie mówi nic o tym, czy służy on leczeniu dolegliwości.
Słuchać muzyki, kierować wzrokiem, zgłębiać temat
W swojej książce i samouczku wideo poświęconym samocoachingowi w sześciu krokach Thomas Buhl łączy wybrany temat z życia codziennego z myślami, uczuciami, a w razie potrzeby również z odczuciami fizycznymi oraz stymulacją obustronną. Samo włączenie muzyki nie odzwierciedla opracowanego przez niego schematu postępowania. Każdy, kto chce samodzielnie stosować metodę EMDR, potrzebuje do tego kompletnej instrukcji; podejście to jest przeznaczone wyłącznie dla osób bez zaburzeń zdrowotnych.
Również dźwięk może pełnić różne funkcje: w przypadku muzyki dwustronnej bodziec słuchowy zmienia stronę. Natomiast w samouczku Thomasa metronom może wyznaczać rytm ruchów gałek ocznych między dwoma zewnętrznymi punktami fiksacji. Słyszysz wtedy sygnał rytmiczny, podczas gdy oczy wykonują ruchy z jednej strony na drugą. Jest to coś innego niż zwykłe słuchanie nagrania muzycznego.
Jeśli chodzi o realizację wizualną, Thomas kładzie nacisk na regularną zmianę stron, tempo, rytm, odpowiedni zakres ruchów w poziomie oraz spokój umysłu. Pomocne może być zewnętrzne techniczne kierowanie wzrokiem, ale nie jest to warunek konieczny. Rozważalne jest również wykorzystanie dwóch punktów orientacyjnych wraz z dźwiękowym sygnałem taktującym. Okulary REMSTIM to opracowane przez niego techniczne narzędzie wspomagające kontrolowane ruchy gałek ocznych; nie stanowią one ani samej metody, ani dowodu na jej wyższość. Więcej szczegółów wyjaśnia samouczek dotyczący ruchów gałek ocznych, technik i narzędzi pomocniczych.
Dlaczego słuchawki są ważne?
Oddzielne kanały stereo wyraźnie uwidaczniają zmianę dźwięku między lewym a prawym uchem. W przypadku głośników smartfona, głośnika monofonicznego lub przy dużej odległości kanały te mieszają się ze sobą. Zamierzona zmiana może wówczas ulec osłabieniu lub całkowicie zaniknąć.
Głośność powinna być przyjemna i nie szkodzić słuchowi. Wyższy poziom głośności nie zapewnia lepszego efektu. Nie używaj słuchawek w sytuacjach, w których mogą one ograniczać Twoją uwagę na ruch uliczny, maszyny lub inne zagrożenia.
Czym różni się muzyka dwustronna od muzyki relaksacyjnej?
Muzykę relaksacyjną odbiera się poprzez tempo, harmonię, barwę dźwięku, osobiste upodobania i wspomnienia. Muzyka bilateralna uzupełnia przestrzenną zmianę między lewą a prawą stroną. Oba te elementy mogą współdziałać. Spokojne doznanie może wynikać z muzyki, otoczenia, przerwy lub bodźca przemiany; samej przyjemnej wrażliwości nie wystarczy, by określić przyczynę.
Konkretnym przykładem jest własna produkcja muzyczna REMSTIM zatytułowana „Feel Like Eden”, zawierająca sześć utworów, wbudowane impulsy stereo oraz tempo wynoszące 60 uderzeń na minutę. To opisuje stronę muzyczną. Nie oznacza to, że tempo to odpowiada Twojemu indywidualnemu tętnu spoczynkowemu ani że automatycznie reguluje ciało i duszę. Również sama oferta muzyczna nie stanowi niezależnego dowodu skuteczności.
Co mówią badania naukowe na temat obustronnej stymulacji słuchowej?
Wytyczne NICE wymieniają dźwięki jako potencjalną alternatywę obustronną w ramach pełnej terapii EMDR, jeśli są one preferowane lub bardziej odpowiednie. Jednocześnie zalecają one stosowanie sprawdzonego podręcznika, terapię etapową oraz wykwalifikowanych specjalistów. Nie stanowi to dowodu skuteczności dowolnych utworów muzycznych wykraczających poza te ramy.
W badaniu eksperymentalnym przeprowadzonym przez van den Hout i współpracowników porównano zmieniające się dźwięki i ruchy gałek ocznych. U zdrowych uczestników badania oba czynniki zmniejszały odczuwaną intensywność negatywnych wspomnień, przy czym ruchy gałek ocznych miały silniejszy wpływ. W powiązanych eksperymentach dotyczących pamięci roboczej ruchy gałek ocznych również w większym stopniu obciążały pamięć roboczą. Nie oznacza to jednak ani ogólnej przewagi klinicznej, ani tego, że konkretny utwór muzyczny leczy dolegliwości.
W przeglądzie systematycznym dotyczącym mechanizmów działania EMDR omówiono różne modele wyjaśniające oraz wskazano na potrzebę dalszych badań. Nie analizuje on jednak skuteczności programu „Feel Like Eden”. W związku z tym, dla ułatwienia, należy rozróżnić trzy odrębne poziomy: bodziec słuchowy, pełny przebieg terapii oraz dowód konkretnego efektu.
W jakich sytuacjach muzyka dwustronna może się przydać?
Można ją wykorzystać jako świadome doświadczenie słuchowe, jako element ćwiczenia pod okiem instruktora lub w ramach procesu prowadzonego przez specjalistę. Niektórzy lubią tę zmienną uwagę przestrzenną, inni uważają ją za przeszkadzającą. Warto zwrócić uwagę na swoją rzeczywistą reakcję, zamiast oczekiwać głębokiego odprężenia lub próbować je wymusić.
W przypadku mniej obciążających spraw codziennych muzyka może pomóc w stworzeniu spokojnej atmosfery. Nie zastępuje ona jednak wyuczonej procedury samodzielnej terapii ani profesjonalnego wsparcia. Gdy pojawiają się traumatyczne wspomnienia, silny lęk, dysocjacja lub przeciążenie emocjonalne, sam materiał audio nie wystarcza, by zapewnić poczucie bezpieczeństwa.
Aby lepiej zrozumieć różne kanały sensoryczne, więcej podstawowych informacji znajdziesz na stronie głównej poświęconej stymulacji obustronnej.
Bezpieczne słuchanie: na co warto zwrócić uwagę
- Słuchaj tylko w bezpiecznym otoczeniu, nie podczas jazdy ani obsługi maszyn.
- Należy ustawić przyjemną, nieuciążliwą dla słuchu głośność.
- Obserwować z neutralną ciekawością, zamiast wymuszać określony efekt.
- W przypadku zawrotów głowy, złego samopoczucia, rosnącego obciążenia lub uczucia przytłoczenia należy natychmiast przerwać ćwiczenia.
- Nie należy radzić sobie z bardzo przytłaczającymi wspomnieniami wyłącznie za pomocą materiałów audio.
Często zadawane pytania
Czy muzyka odtwarzana z obu stron działa bez słuchawek?
Muzykę słychać, ale wyraźna zmiana między lewym a prawym kanałem może zostać utracona. Jeśli chodzi o efekt stereo obustronnego, słuchawki są zazwyczaj bardziej niezawodnym rozwiązaniem.
Czy muzyka dwustronna jest formą terapii?
Nie. Utwór muzyczny nie jest ani metodą diagnostyczną, ani psychoterapią. Może stanowić element słuchowy w szerszym, odpowiedzialnym kontekście.
Czy muzyka dwustronna może powodować skutki uboczne?
Muzyka i zmieniające się bodźce mogą być odczuwane jako nieprzyjemne, pobudzające lub wywołujące silne emocje. Sensowną reakcją nie jest wtedy „wytrwanie”, lecz zatrzymanie się i ocena sytuacji.
Czy muzyka dwustronna jest lepsza od bodźców wizualnych?
Nie ma ustalonego ogólnego rankingu. Różnią się kanały sensoryczne, cel, tolerancja i kontekst. Thomas w swoim podejściu preferuje szybkie ruchy gałek ocznych. W trakcie sesji terapeutycznej specjalista wspólnie z osobą poddawaną terapii decyduje, która forma jest odpowiednia.
Źródła
- Thomas Buhl: Instrukcja samodzielnego coachingu metodą EMDR w 6 krokach, wersja 10.8; samouczek wideo, moduł 3 dotyczący wykonywania ruchów gałek ocznych.
- NICE: EMDR i alternatywne bodźce obustronne
- van den Hout i in.: Ruchy gałek ocznych i zmieniające się dźwięki
- Przegląd systematyczny mechanizmów działania EMDR
